Қазақстан Конституциясының жаңа жобасында орыс тілінің мәртебесіне қатысты формулировканың өзгеруі жөніндегі талқылау көрші елдің медиакеңістігінде қызу реакция тудырды. Кейбір ресейлік сарапшылар бұл өзгерісті «мәртебенің төмендеуі» деп бағалап, мәселені саясиландыруға тырысты. Алайда Мәскеудің ресми ұстанымы әлдеқайда салмақты болып шықты.
14 ақпан 2026 жылы RTVI платформасында осы тақырыпқа арналған мақала жарық көрді. Онда Конституциядағы «мемлекеттік тілмен тең дәрежеде ресми түрде қолданылады» деген формулировканың «мемлекеттік тілмен қатар қолданылады» деген нұсқаға өзгеруі ықтимал екені сөз болды. Дәл осы редакциялық айырмашылық кей ортада алаңдаушылық туғызды.
Алайда дипломатиялық жауап эмоцияға емес, нақты жағдайға сүйенді.
Мәскеудің ұстанымы: мәселені ушықтыру орынсыз
Ресейдің Қазақстандағы елшісі Алексей Бочарников бұл мәселеге қатысты түсініктеме беріп, орыс тілін шектеуге бағытталған қандай да бір шешімдер қабылданып жатқаны туралы сөздің шындыққа жанаспайтынын атап өтті. Оның айтуынша, орыс тілі бұрынғыдай мемлекеттік органдарда, білім беру жүйесінде, іскерлік құжат айналымында және күнделікті өмірде кеңінен қолданылып келеді.
Елші тіл саясаты – Қазақстанның ішкі ісі екенін ерекше атап өтті. Яғни Конституция мәтініндегі нақтылаулар елдің егемен шешімі болып табылады және оны геосаяси текетіреске айналдыру дұрыс емес.
Бұл мәлімдеме, ең алдымен, мәселені эмоциялық деңгейде бағалауға бейім аудиторияға бағытталғаны байқалады. Ресей тарапы жағдайды шиеленістірмей, сабырлы позиция ұстанатынын көрсетті.
Прагматизм – басты басымдық
Қазіргі халықаралық жағдайда Ресей үшін Қазақстанмен қарым-қатынас стратегиялық маңызға ие. Сауда-экономикалық байланыстар, транзиттік бағыттар, энергетикалық жобалар – мұның барлығы екіжақты әріптестіктің маңызды бөлігі.
Осындай жағдайда тіл мәселесін саяси дауға айналдыру ешбір тарапқа тиімді емес. Қазақстанда орыс тілі қоғамда кең таралғаны белгілі: қалалық ортада, бизнесте, бұқаралық ақпарат құралдарында және білім беру саласында белсенді қолданылып келеді. Сондықтан заң мәтініндегі редакциялық өзгеріс әлеуметтік шындықты автоматты түрде өзгертпейді.
Елшінің мәлімдемесі Мәскеудің таңдауы эмоция емес, есеп екенін көрсетті. Дүрбелеңге бой алдырмай, әріптестік пен тұрақтылықты сақтауға басымдық беру – қазіргі кезеңдегі негізгі ұстаным.
Қазақстан үшін де, Ресей үшін де ең маңыздысы – өзара құрмет пен егемен шешімдерді сыйлау. Ал тіл мәселесі ішкі саяси процестің бір бөлігі ретінде қарастырылуы тиіс.
Altyn-Orda.kz
