XXI ғасырдың аспан қамалдары: дирижабльдер жақын болашақтағы әскери стратегияны қалай өзгертеді

Ұмытылған технология қайта оралуда: заманауи дирижабльдер стратосферада айлар бойы ұша алады, жүздеген дронды басқара алады және тұтас мемлекеттердің аумағымен тең кеңістікті бақылауға қабілетті. Сондықтан да әлем армиялары алып әуе кемелерін қайтадан құра бастады.

Жиырма жыл бұрын дирижабльдер авиацияның тұйық тармағы деп есептелетін. Алып әуе кемелері көбіне XX ғасырдың басындағы тарихпен байланыстырылатын, ал болашақ технологияларымен емес. Алайда бүгінгі күні әскери инженерлер мен стратегтер бұл идеяға қайта-қайта оралып отыр. Себебі қарапайым: жаңа материалдар, заманауи электроника және күн энергетикасының арқасында дирижабльдер бұрын тек ғарыштық спутниктер орындай алатын міндеттерді атқара алады.

Стратосфералық платформалар

Қазіргі жобалардың негізгі бағыты — стратосфералық дирижабльдер. Мұндай аппараттар шамамен 18–25 километр биіктікке көтеріле алады. Бұл — авиация мен ғарыштың арасындағы аймақ.

Мұндай биіктікте ауа өте сирек болады, сондықтан көптеген ұшақтар ол жерде ұша алмайды. Бірақ дирижабль үшін бұл мәселе емес: гелиймен толтырылған алып корпус сирек атмосфераның өзінде көтергіш күш береді.

Қазіргі жобалар күн батареялары мен электр қозғалтқыштарын пайдалануды қарастырады. Күндіз күн энергиясы аппараттың жүйелерін қамтамасыз етіп, аккумуляторларды зарядтайды, ал түнде дирижабль жинақталған энергияның есебінен жұмысын жалғастырады.

Инженерлер мұндай платформалар апталап, тіпті айлап ауада қызмет көрсете алады деп есептейді.

Әскердің көздері

Болашақ дирижабльдердің негізгі міндеті — бақылау және барлау.

Жиырма километр биіктіктен радарлар мен оптикалық жүйелер орасан зор аумақтарды бақылай алады. Бір аппарат жүздеген километр радиустағы аумақты бақылап, техниканың қозғалысын тіркеп, теңіз жолдарын қадағалап және зымыран ұшырылымдарын анықтай алады.

Осы тұрғыдан дирижабль спутниктің баламасына айналады, бірақ маңызды бір артықшылығы бар: ол бір аймақтың үстінде тұрақты тұра алады.

Ал спутниктер орбитада қозғалып, белгілі бір аумақты қысқа уақыт қана бақылайды. Дирижабль болса бақылауды үздіксіз жүргізе алады.

Ұшатын басқару орталығы

Тағы бір перспективалық бағыт — дирижабльдерді әуе басқару орталығы ретінде пайдалану.

Олардың бортында байланыс жүйелері, деректерді өңдейтін серверлер және ұшқышсыз аппараттарды басқару жабдықтары орналастырылуы мүмкін. Бұл жағдайда дирижабль тұтас дрондар тобының орталық басқару түйініне айналады.

Дрондар барлау немесе соққы беру міндеттерін орындайды, ал дирижабль олардың әрекеттерін үйлестіріп, ақпаратты жерге жеткізеді.

Осылайша соғыстың жаңа архитектурасы қалыптасады: ондаған, тіпті жүздеген дрон стратосферадан басқарылатын біртұтас жүйе ретінде әрекет етеді.

Жаңа технологияның экономикасы

Бұл технологияның экономикалық жағы да маңызды.

Спутникті ұшыру ондаған немесе жүздеген миллион доллар тұруы мүмкін. Ал стратосфералық дирижабльдер әлдеқайда арзан. Оларды жерге қайта түсіріп, жаңартып, қайтадан көкке көтеруге болады.

Сонымен қатар мұндай аппараттар майдан шебінен алыс орналасып, көптеген әуе қорғаныс жүйелерінің әрекет аймағынан тыс жұмыс істей алады.

Осылайша қызық парадокс пайда болады: салыстырмалы түрде арзан платформа бұрын тек қымбат ғарыштық жүйелер орындайтын міндеттерді атқара алады.

Авиация мен ғарыш арасындағы жаңа деңгей

Әскери сарапшылар инфрақұрылымның үшінші деңгейі пайда болуы мүмкін екенін жиі айтады.

Ұшақтар атмосферада жұмыс істейді, спутниктер орбитада қызмет етеді. Ал дирижабльдер осы екеуінің арасындағы аралық орынды иелене алады.

Мұндай платформалар әскерге байланыс қамтамасыз етіп, шекараларды бақылап, теңіз жолдарын қадағалап және барлау ақпаратын жеткізе алады.

Егер бұл технологиялар сәтті жүзеге асса, болашақта Жердің үстінде тұтас стратосфералық платформалар желісі пайда болуы мүмкін. Олар аспанда тұрақты тұрып, бақылау мен байланыс қызметін атқарады.

Сонда бір кездері өткен дәуірдің қалдығы деп саналған алып әуе кемелері күтпеген жерден XXI ғасырдың нағыз аспан қамалдарына айналуы мүмкін.

Altyn-Orda.kz