Қазақстанда қаңғыбас иттер мәселесі кенеттен «екінші деңгейлі тақырыптан» қоғамның басты талқылауына айналды. Бұрын, кеңес дәуірінде, тапшылық пен жүйелік проблемалардың көлеңкесінде мұндай мәселелер көпшіліктің назарынан тыс қалатын. Ал бүгін қоғам өзгерді — талап күшейді, пікір көбейді және… көзқарастар екіге жарылды.
Жаңа талқылауға түрткі болған — жануарларды қорғаушылардың эвтаназияға қарсы петициясы. Белсенділердің айтуынша, жаппай ұйықтату — мәселені шешу емес, керісінше жүйенің әлсіздігін көрсетеді. Олар стерилизация, баспаналар санын арттыру және иелердің жауапкершілігін күшейту қажет дейді.
Алайда бұл мәселенің екінші жағы да бар. Әсіресе өңірлерде иттердің адамдарға шабуыл жасауы жиілеп барады. Мұндай жағдайда қарапайым тұрғындар үшін сұрақ басқаша қойылады: гуманизм қай жерде аяқталып, қауіпсіздік қай жерде басталады?
Осы пікірталасқа Қазақстан Президенті Касым-Жомарт Токаев араласуға мәжбүр болды. Оның ұстанымы екі тараптан да өзгеше — теңгерімді.
Мемлекет басшысы мәселенің түп-тамыры адамдардың жауапсыздығында екенін айтты. Яғни, жануарларды бастапқыда «жақсы көріп» асырап алып, кейін көшеге тастап кететіндер бар. Сондықтан шешімді де осы жерден бастау қажет.
Тоқаев жануарларға қатыгездік жасағандарға қатаң жаза қолдану керек екенін атап өтті — тіпті қылмыстық жауапкершілікке дейін. Бірақ сонымен бірге адамдардың қауіпсіздігін де ескермеуге болмайтынын жеткізді. Өңірлерден балалар мен ересектерге шабуыл фактілері тіркеліп жатыр, мұны жоққа шығару — шындықтан қашу.
Президенттің басты ойы — қоғамдағы бөлінуді тоқтату. Ол қаңғыбас жануарларға қатысты мәселе «өзара өшпенділік отын тұтатуға себеп болмауы тиіс» екенін айтты. Яғни, бұл тек жануарлар мәселесі емес, қоғамның қандай бағытта дамитынының көрсеткіші.
Осы жерде мәселе одан сайын тереңдейді.
Қазақстан қазіргі заманға тән классикалық дилеммаға тап болды: гуманизм мен қауіпсіздік, эмоция мен прагматизм арасындағы таңдау. Бір жағында — жануарларды қорғауды талап ететін белсенді азаматтар. Екінші жағында — тәртіп пен қауіпсіздікті қалайтын қоғам.
Эвтаназия бұл жағдайда шешімнен гөрі симптомға айналады. Яғни, жүйенің дұрыс жұмыс істемейтінін көрсетеді: жануарларды бақылау әлсіз, баспаналар жеткіліксіз, жауапкершілік мәдениеті қалыптаспаған.
Сондықтан бұл мәселе тек зооқорғау аясынан әлдеқашан шығып кетті. Ол әлеуметтік, саяси, тіпті дүниетанымдық деңгейге көтерілді.
Өйткені түптеп келгенде әңгіме иттер туралы емес.
Әңгіме — қоғамның қандай болатыны туралы: келісім таба алатын…
әлде әр мәселені жаңа қақтығысқа айналдыратын қоғам туралы.
Ал сіз не ойлайсыз?
Altyn-Orda.kz
