Байқоңырдың 45-ші алаңынан «Союз-5/Сұңқар» зымыран-тасығышының алғашқы сынақтық ұшырылымы өтті. Бұл ұшырылым Қазақстан мен Ресейдің бірлескен «Бәйтерек» жобасы аясында жүзеге асырылды. ҚР Цифрлық даму министрлігінің мәліметінше, зымыранның екі сатысы да штаттық режимде жұмыс істеп, габаритті-салмақтық макет есептік траекторияға шығарылды.
Қазақстан үшін бұл оқиға тек әдемі түнгі старт кадры емес. Ең бастысы — Байқоңыр біртіндеп тек кеңестік мұра ретінде жалға берілген алаң болудан қалып, болашақтың нақты құралына айналып келеді.
«Сұңқар» төменгі Жер орбитасына 17 тоннаға дейін пайдалы жүктеме шығара алады. Зымыран керосин мен сұйық оттек негізінде жұмыс істейді, бұл оны ескі, улы отын қолданатын жүйелерге қарағанда экологиялық әрі заманауи етеді. Дәл осы фактор «Протон» дәуірінен кейін жаңа жобаның қажеттілігін айқындаған болатын.
Байқоңыр — өткеннің мұражайы емес
Ұзақ уақыт бойы Байқоңыр тек ғарыш тарихының символы ретінде қабылданды. Алғашқы спутник, Юрий Гагарин, кеңестік ғарыш жетістіктері — бәрі осы жермен байланысты. Бірақ тәуелсіз Қазақстан үшін бұл тарихты тек сақтау емес, оны нақты экономикалық және технологиялық активке айналдыру маңызды болды.
«Бәйтерек» жобасы дәл осы мақсатқа бағытталған. Қазақстан жаңартылған старттық инфрақұрылымды, жаңа технологиялық циклді және ғарыштық ұшырылымдар нарығына қайта кіру мүмкіндігін алады. Иә, «Союз-5» ресейлік кәсіпорындарда жасалған. Бірақ старт алаңы, ғарыш айлағы және инфрақұрылым — Қазақстанның аумағы мен мүддесіне тиесілі.
Ғарыш — жаңа экономика
Бүгінде ғарыш тек зымырандар мен ту ілу емес. Бұл — байланыс, навигация, спутниктік интернет, климатты бақылау, ауыл шаруашылығы мен қауіпсіздік. Қазақстан сияқты аумағы кең мемлекет үшін бұл технологиялар — болашақты басқарудың нақты құралы.
«Сұңқардың» алғашқы ұшырылымы Қазақстанды бір сәтте ғарыш державасына айналдырмайды. Бірақ ол әлдеқайда маңызды нәрсені жасайды: елдің ғарыштағы субъектілігін қайтарады. Байқоңыр енді тек өткеннің символы емес, жаңа ұшырылымдардың алаңына айналып отыр.
Егер бұл бастама тұрақты бағдарламамен жалғасса, 2026 жылғы 30 сәуір Қазақстанның ғарышқа қайта оралған күні ретінде тарихта қалуы әбден мүмкін.
Altyn-Orda.kz
