Абай болыңыз, фейк: «ақаулы швейцар вагондары» туралы әңгіменің артында не тұр?

Ақпараттық кеңістікте Қазақстанға «ақаулы швейцар вагондары сатылды», олар «аязға төзбейді» және «бюджетке қымбатқа түсті» деген дабылды пікірлер тарады. Әңгіме ұлттық тасымалдаушы Қазақстан темір жолы үшін Stadler Rail компаниясы жеткізіп жатқан жолаушылар вагондары туралы. Алайда эмоциялық тақырып – жүйелі мәселенің дәлелі емес. Факт пен интерпретацияны ажырату маңызды.

Келісімшарт пен сынақтар туралы не белгілі

КТЖ жолаушылар паркін жаңарту бағдарламасы 2030 жылға дейін есептелген және заманауи жүздеген вагонды ұзақ мерзімді сервистік қызметпен бірге жеткізуді көздейді. Бұл – бір реттік сатып алу емес, ауқымды инфрақұрылымдық жоба. Өндірістің бір бөлігі Қазақстанда локализацияланған, яғни жұмыс орындары мен технология трансфері қарастырылған.

Пайдалануға берілер алдында вагондар сертификаттау және климаттық сынақтардан өтеді. Ашық дереккөздерде бүкіл партияны жарамсыз деп тану, келісімшартты бұзу немесе сот даулары туралы ресми шешімдер жоқ. Машина жасау саласында анықталған ескертулерді өндірушінің кепілдік міндеттемелері аясында түзету – қалыпты тәжірибе.

«Ақау» туралы жарияланымдарда көбіне жолаушылар және жүк вагондары араластырылып беріледі. «1 800 бос тұрған вагон» туралы дерек нақты жаңа жолаушылар вагондарына қатысты екені дәлелденбейді. Ресми рекламация актілерінсіз мұндай мәлімдемелер бағалау сипатында ғана қалады.

Қаржылық көрсеткіштер де контекст талап етеді. Ірі инфрақұрылымдық келісімдер тек техниканы жеткізуді ғана емес, сервисті, персоналды оқытуды және ұзақ мерзімді міндеттемелерді қамтиды. Инвестиция көлемінің өзі «ақаудың» дәлелі бола алмайды.

Бәсекелестік, санкциялар және ақпараттық фон

Бұл тақырыптың ақпараттық сипатын түсіну үшін нарықтық жағдайды ескеру қажет. Соңғы жылдары аймақта теміржол техникасын жеткізуде ресейлік өндірушілердің үлесі басым болды. Алайда санкциялық қысым, батыстық компоненттерге қолжетімділіктің шектелуі және экспорттық нарықтардың тарылуы ресейлік вагон жасау саласына әсер етті. Салалық шолуларға сәйкес, соңғы жылдары Ресейде жүк вагондары өндірісінің көлемі алдыңғы кезеңдердегі ең жоғары көрсеткіштермен салыстырғанда төмендеді, ал экспорт мүмкіндіктері қысқарды.

Мұндай жағдайда ірі келісімшарттар үшін бәсекелестік күшейеді. Қазақстан жеткізушілерді әртараптандырып, бір нарыққа тәуелділікті азайтқанда, миллиардтаған теңгелік тапсырыстар қайта бөлінеді. Осындай ортада ақпараттық қысым да бәсекелестіктің құралына айналуы мүмкін.

Кейбір жарияланымдарда еуропалық өндірушіні сынға алып қана қоймай, ресейлік техниканың «артықшылығын» жанама түрде көрсетуге тырысатын реңк байқалады. Алайда ресейлік жолаушылар вагондары швейцариялық вагондардан басым деген жасырын уәж, біреудің АвтоВАЗ шығарған «Жигули» көлігін Mercedes-Benz автокөлігінен артық деп дәлелдеуге тырысқанымен бірдей әсер қалдырады. Нарық эмоциямен емес, технологиямен, жайлылықпен, энергия тиімділігімен және сервистік сапамен өлшейді.

Жарияланымдарда «впарили», «бешеные деньги» секілді эмоциялық сөздер жиі қолданылады, бірақ реттеуші органдардың ресми қорытындыларына немесе сот шешімдеріне сілтемелер жоқ. Бұл техникалық есептен гөрі ақпараттық күрес элементіне көбірек ұқсайды.

Бүгінгі таңда КТЖ паркінің жаңарту бағдарламасы сәтсіз аяқталды немесе вагондар жаппай ақаулы дегенді растайтын ресми құжаттар жоқ. Бар нәрсе – келісімшарт, жеткізу кезеңдері және сынақтар. Сонымен қатар санкциялық қысым жағдайында күшейген бәсекелестік бар.

Қорытынды қарапайым: дабылды тақырып – әлі факт емес. Қатаң экономикалық бәсеке кезеңінде техникалық мәселелерді келісімшарт шеңберінде шешілетін процестерден және қоғамдық пікірге әсер етуге бағытталған ақпараттық вбросстардан ажырата білу маңызды.

Altyn-Orda.kz