Қазақстандағы бесінші колонна: мемлекеттер қалай іштен бұзылады
Мемлекеттер бір күнде құламайды.
Алдымен ішкі атмосфера өзгереді — сөз жұмсарады, мағына бұлыңғырланады, ал күмән сенімнен қаттырақ естіле бастайды.
Содан кейін ғана тоқтату мүмкін болмайтын процестер басталады.
«Бесінші колонна» термині Испаниядағы азамат соғысы кезінде пайда болды. Генерал Эмилио Мола: Мадридке төрт колонна жақындап келеді, ал бесіншісі қаланың ішінде деп айтқан. Яғни қауіп сырттан емес — іштен.
Посткеңестік кеңістікте бұл механизм бірнеше рет көрінді. Украина 2014 жылдан кейін «бесінші колонна» нақты саяси факторға айналды. Саясаткер Виктор Медведчук Ресей мүддесіне сай келетін идеяларды алға тартты: Донбасқа ерекше мәртебе беру, тікелей келіссөздер, сыртқы саяси бағытты қайта қарау. Оның ықпалындағы медиа құралдар мемлекет әлсіз, қарсыласу мағынасыз деген ойды жүйелі түрде қалыптастырды.
Бұл жай ғана саясат болып көрінді.
Шын мәнінде — бұл дайындық еді.
2022 жылы соғыс басталғанда белгілі болды: сенім әлсіреген, қоғам бөлінген, негізгі нарративтер алдын ала енгізілген. Яғни соғыс басталғанға дейін-ақ ішкі алаң дайындалған.
Қазақстанда да мұндай тәуекелдер болған. Қазақстан 90-жылдары тәуелсіздік енді қалыптасып жатқан кезде, елдің солтүстігі ерекше назардағы аймақ болды. Орал қаласында казак ұйымдарының съездері өтті, онда аймақтың «ерекше мәртебесі» және тарихи тиесілігі туралы мәселелер көтерілді. Бұл тек мәдени шаралар емес еді — оның астарында саяси мазмұн болды.
Шығыс Қазақстан облысында да сол жылдары аймақтың болашақ мәртебесіне қатысты күмән тудыратын пікірлер айтылды. Әлсіз институттар, экономикалық дағдарыс және белгісіздік жағдайында мұндай идеялар нақты процеске айналуы мүмкін еді.
Бұл жүзеге аспады.
Бірақ қауіп болмағандықтан емес — мемлекет оны дер кезінде тоқтата алғандықтан.
Бүгінде «бесінші колонна» басқаша көрінеді. Ол енді ашық ұйым емес. Ол ақпараттық кеңістікте жұмыс істейді — әлеуметтік желілер, медиа, сарапшылар арқылы қоғамға мемлекет әлсіз, тәуелді және өз проблемаларын шеше алмайды деген ойды сіңіреді.
Негізгі құрал — мағыналарды ауыстыру.
Қоғамға біртіндеп мынадай ойлар енгізіледі:
тәуелсіздік — формальдылық,
сыртқы басқару тиімдірек,
өз даму жолы жұмыс істемейді.
Егер бұл қалыпты көзқарасқа айналса, процесс тоқтамайды.
Маңызды нәрсе — «бесінші колонна» ешқашан бос жерде пайда болмайды. Ол әрқашан бар проблемаларға сүйенеді: әлеуметтік теңсіздік, экономикалық қиындықтар, институттарға сенімнің төмендігі. Ол әлсіздікті тудырмайды — оны күшейтеді.
Сондықтан оған қарсы күрес тек тыйым салумен шектелмейді. Егер қоғамда сенім болмаса, кез келген сыртқы ықпал өз жолын табады.
Бірақ оны елемеуге де болмайды.
Өйткені қазіргі әлемде мемлекеттер танкімен емес, сенім арқылы құлайды.
Егер сенім жоғалса — ешқандай армия көмектеспейді.
Тарихтың қорытындысы қатал:
мемлекеттер сыртқы қысымнан емес,
ішінде сол қысыммен келісуге дайын күштер пайда болған кезде әлсірейді.
Бактың орнына 7 минут: Қытай бензин дәуірінің соңын жеделдетіп жатыр
Altyn-orda.kz сайты 2009 жылдың қазан айынан бастап жұмыс жасауда. Біз 13 жыл бойы еліміздегі және әлемдегі маңызды ақпараттарды таратудамыз.
Материалды көшіріп басу кезінде Altyn-orda.kz сайтына тікелей гиперсілтеме көрсету міндетті.
Енді бізде өзіміздің мобильдік қосымша бар. Барлық уақытта маңызды жаңалықтардан хабардар болыңыз! Көшіріп алыңыз!
