Ереван қаласында өткен саммит — жай ғана дипломатиялық кездесу емес. Бұл өзгерістердің айқын белгісі. Оңтүстік Кавказ енді Мәскеудің баламасыз ықпал аймағы болып көрінбейді. Ал қазіргі үрдіске қарасақ, бұл процесс кері қайтпайтын сияқты.
Ресей бұл өңірден бір сәтте, дабыл қағып кетіп жатқан жоқ. Барлығы біртіндеп, мүмкіндіктердің азаюы арқылы жүріп жатыр. Ықпал әрқашан ресурстарға, назарға және қатысуға сүйенеді. Басымдықтар өзгерген кезде, шеткі аймақтар өз логикасымен өмір сүре бастайды. Қазір дәл осы жағдай орын алып отыр.
Маңызды факторлардың бірі — сенім. Соңғы жылдардағы оқиғалардан кейін бұрынғы қауіпсіздік кепілдіктері бұрынғыдай қабылданбайды. Ал геосаясатта бос кеңістік болмайды. Бір ойыншыға деген сенім әлсіресе, оның орнын басқалар толтырады.
Және олар қазірдің өзінде келіп жатыр. Европейский союз өңірдегі белсенділігін арттырып жатыр, Түркия ықпалын кеңейтуде, басқа да күш орталықтарының қызығушылығы өсуде. Оңтүстік Кавказ біреудің толық бақылауындағы аймақтан гөрі, бәсекелестік кеңістікке айналып келеді. Ал бәсекелестік көбіне инвестиция, инфрақұрылым және даму дегенді білдіреді.
Осы өзгерістер аясында қақтығыстардың логикасы да өзгере бастады. Бұрын сыртқы ойыншылар қайшылықтарды күшейтіп немесе солар арқылы ықпал жүргізе алатын болса, енді мұндай тәсілдерге мүмкіндік азаюда. Өңір «біреудің аймағы» болудан шыққан сайын, көршілер арасындағы шиеленіс арқылы басқару ықтималдығы да төмендейді.
Ең маңыздысы — бұл тек саясат немесе экономика емес. Ресей тек позициясын ғана емес, өз моделінің тартымдылығын да жоғалтып келеді. Елдер балама іздей бастағанда, бұл уақытша манёвр емес, стратегиялық бетбұрысқа айналады.
Оңтүстік Кавказ тәуелділік логикасынан шығып, өз жолын қалыптастырып жатыр. Бір ғана серіктес емес, бірнеше бағыт. Тарихи инерция емес, прагматикалық таңдау. Бұл — күрделірек, бірақ әлдеқайда тұрақты модель.
Ресей бұл өңірді бір сәтте жоғалтпайды. Ол оны біртіндеп жоғалтып жатыр. Сондықтан бұл процесс барған сайын қайтымсыз болып көрінеді.
