Адамзат алғаш рет астероидтарға аппараттар жіберіп, олардың заттарын Жерге жеткізгенде, ғалымдардың күткені аса үлкен емес еді. Олар қарапайым органикалық қосылыстарды — көміртекті, мүмкін аминқышқылдарын, яғни тіршіліктің бастауына ұқсас химиялық іздерді көреміз деп ойлаған. Алайда нәтиже әлдеқайда таңғаларлық болып шықты. Рюгу және Бенну астероидтарынан алынған үлгілерде ДНҚ мен РНҚ-ның негізін құрайтын барлық нуклеобазалар анықталды: аденин, гуанин, цитозин, тимин және урацил. Бұл жай ғана органиканың іздері емес. Бұл — генетикалық кодтың іргетасы.
Бұл жаңалықтың ең маңыздысы — молекулалардың өзі емес, олардың қайталануы. Рюгу мен Бенну — әртүрлі жағдайларда қалыптасқан екі бөлек астероид. Соған қарамастан, екеуінен де бірдей молекулалар табылды. Бұған қоса, осындай қосылыстар бұрын Мерчисон және Оргейл метеориттерінен де анықталған. Ғылымда бұл бір нәрсені білдіреді: мұндай молекулалардың пайда болуы кездейсоқ емес. Бұл — қайталанатын, заңды процесс.
Бұл біздің ғарыш туралы түсінігімізді түбегейлі өзгертеді. Астероидтар енді жай ғана суық, мағынасыз тас емес. Олар Күн жүйесінің ерте кезеңдері туралы ақпарат сақтайтын химиялық «уақыт капсулаларына» айналады. Бұдан да маңыздысы — олар тіршілікке дейінгі химияның белсенді қатысушылары болып шықты. Олардың ішінде және бетінде планеталарсыз-ақ күрделі органикалық қосылыстар түзіледі.
Егер Жердің алғашқы кезеңдеріне қарасақ, көрініс одан да қызық бола түседі. Миллиардтаған жыл бұрын біздің планета үнемі астероидтар мен кометалардың соққысына ұшырап отырған. Бұрын бұл кезең тек қана жойқын деп есептелетін. Ал қазір керісінше: дәл осы соқтығыстар тіршіліктің пайда болуына ықпал еткен болуы мүмкін. Астероидтар Жерге сумен бірге органикалық молекулалар мен химиялық компоненттерді жеткізді. Осы тұрғыдан алғанда, ғарыштық соққылар апат емес, жас планетаны «тұқымдандыру» механизмі болуы мүмкін.
Тағы бір маңызды жайт — бұл молекулалардың құрамы астероидтардың қалыптасу жағдайына байланысты өзгеріп отырады. Мысалы, аммиак деңгейі шешуші рөл атқарады. Бұл ғарыштағы химияның кездейсоқ емес екенін көрсетеді. Ол нақты заңдарға бағынады және бұл заңдар Күн жүйесінің әртүрлі аймақтарында бірдей жұмыс істейді. Жағдайлар өзгерсе, нәтижесі де өзгереді. Бірақ процестің өзі өзгермейді.
Осы тұрғыдан қарағанда «жұмсақ панспермия» теориясы барған сайын сенімді көріне бастайды. Бұл теория тіршілік дайын күйінде ғарыштан келген деп айтпайды. Оның орнына, ғарыш тіршіліктің «құрылыс материалдарын» жеткізеді, ал тіршілік солардың негізінде планетаның өзінде қалыптасады дейді. Егер бұл материалдар кең таралған болса, онда тіршіліктің пайда болу ықтималдығы күрт артады.
Бұл зерттеулердің басты қорытындысы өте батыл естіледі. Егер нуклеобазалар ғарышта түзілсе, егер олар әртүрлі астероидтар мен метеориттерден табылса, егер олар планеталарға жеткізілсе, онда тіршілік ерекше құбылыс емес. Ол — материя эволюциясының табиғи кезеңі. Жұлдыздардың пайда болуы немесе планеталардың қалыптасуы сияқты.
Біз тіршілікті ерекше, сирек құбылыс деп ойлауға үйрендік. Бірақ жаңа деректер басқа суретті көрсетеді. Әлем тіршілікті жай ғана мүмкін етпейді. Ол оның «құрылыс материалдарын» үздіксіз жасап, ғарышқа таратып отырады. Сондықтан енді сұрақ басқаша қойылады: «Жерден тыс тіршілік бар ма?» емес, «ол қай жерде әлдеқашан пайда болып үлгерді?»
Altyn-Orda.kz
