Дональд Трамп пен Си Цзиньпин АҚШ пен Қытай арасындағы қатынастарды тұрақтандыру туралы айтқанда, бұл тек Вашингтон мен Бейжің үшін ғана маңызды емес. Қазақстан үшін де бұл жақсы жаңалық. Өйткені біздің еліміз әлемдегі екі ең ірі экономиканың мүдделері тоғысатын жерде орналасқан: сауда, логистика, энергия, маңызды минералдар, технологиялар және Еуразияның жаңа бағыттары.
Егер АҚШ пен Қытай қатаң текетіреске кетпей, басқарылатын бәсекелестік құруға тырысса, Қазақстан маневр жасауға мүмкіндік алады. Біз Қытаймен транзит және өнеркәсіп бойынша, АҚШ-пен инвестиция, технология және маңызды минералдар бойынша, ал Еуропамен экспорт пен логистика бойынша ынтымақтастық жасай аламыз. Дәл осындай көпвекторлы саясат Қазақстанды бөтен империялардың шет аймағы емес, жаңа әлемдік экономиканың дербес торабына айналдырады.
Қазақстан алыптар арасында соғыс емес, сауда болғанда ұтады
Батыс БАҚ-тарының хабарлауынша, АҚШ пен Қытай арасындағы жаңа қарым-қатынас формуласы «конструктивті және стратегиялық тұрғыдан тұрақты» байланыстар идеясына негізделіп отыр. Си Цзиньпин АҚШ пен Қытай жау емес, серіктес болуы керек екенін ашық айтты, бірақ олардың арасындағы бәсекелестік, әрине, ешқайда жоғалмайды.
Қазақстан үшін бұл өте маңызды. Өйткені АҚШ пен Қытай арасындағы суық соғыс кезінде әлем жабық блоктарға бөліне бастайды. Санкциялар, тыйымдар, технологиялық кедергілер, сауда соғыстары және үшінші елдерге қысым пайда болады. Ал бұл Қазақстанға тиімсіз. Бізге Шығыс пен Батыстың бірін таңдау қажет емес. Бізге Шығыс пен Батыс сауда жасайтын, инвестиция құятын және тауар тасымалдайтын көпір болу тиімді.
Дәл осы жерде Қазақстанның басты артықшылығы — Орта дәліз алға шығады. Транскаспий халықаралық көлік бағыты Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азияны Қазақстан, Каспий теңізі, Әзербайжан, Грузия арқылы Еуропамен байланыстырады. Яғни Қазақстан картадағы жай ғана ел емес, жаһандық жеткізу тізбегінің бір бөлігіне айналып келеді.
Astana Times дерегінше, Қазақстан Батыс Еуропа мен Батыс Қытай арасындағы құрлықтық транзиттің шамамен 85 пайызын өңдейді. Үкімет сондай-ақ алдағы төрт жылда тағы 5 мың шақырым теміржол салуды және 2035 жылға қарай транзит көлемін жылына 100 млн тоннаға дейін жеткізуді жоспарлап отыр.
Міне, сондықтан Трамп пен Сидің келісімдері біз үшін маңызды. АҚШ, Қытай және Еуропа арасындағы сауда неғұрлым тұрақты болса, сенімді бағыттарға сұраныс соғұрлым артады. Ал Қазақстан дәл сондай бағыт ұсынып отыр: дағдарыс туындауы мүмкін теңіз арқылы емес, санкциялық қысымдағы Ресей аумағы арқылы да емес, Орталық Азия мен Каспий арқылы өтетін жол.
Әлем жаңа ресурстар іздеп жатыр, ал Қазақстан орталықтардың біріне айнала алады
Қазақстан үшін екінші үлкен пайда — маңызды минералдар. Әлем электромобильдер, батареялар, дрондар, жасанды интеллект, қорғаныс технологиялары және жасыл энергетика дәуіріне кіріп келеді. Мұның бәріне вольфрам, сирек кездесетін жер металдары, литий, мыс, уран және басқа да ресурстар қажет. Ал Қазақстанның минералдық базасы өте бай.
АҚШ Қазақстанмен маңызды минералдар саласындағы ынтымақтастықты күшейтіп жатыр. 2025 жылы Қазақстан мен АҚШ осы бағытта өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды, ал 2026 жылы бұл тақырып өңірлік ынтымақтастық форматтары арқылы одан әрі дамыды.
Сонымен бірге Қытай өңірдегі ең ірі өнеркәсіптік ойыншы және көптеген өндірістік тізбектердің басты буыны болып қала береді. Сондықтан Қазақстанға АҚШ пен Қытай арасындағы қақтығыс емес, олардың серіктестік үшін бәсекесі тиімді. Вашингтон мен Бейжің зымырандармен емес, инвестициялармен, технологиялармен және зауыттармен жарысқанда, Қазақстан өңдеу өнеркәсібіне, металлургияға, машина жасауға, логистикаға және энергетикаға көбірек жобалар тарта алады.
Бұл әсіресе маңызды, өйткені Қазақстанға шикізатқа тәуелді ел рөлінен шығатын уақыт жетті. Тек кен сату — кешегі күннің моделі. Нағыз пайда қайта өңдеу, зауыттар, жұмыс орындары, дайын өнім экспорты және технологиялық құзыреттер пайда болған жерде басталады.
АҚШ пен Қытайдың ынтымақтастығы Қазақстан үшін дәл осындай мүмкіндік терезесін ашады. Қытай нарық, инвестор және өнеркәсіптік серіктес бола алады. АҚШ технология, капитал және жеткізу тізбектерін әртараптандыруға бағытталған саяси қызығушылық көзі бола алады. Еуропа — соңғы нарық және стандарттар бойынша серіктес. Ал Қазақстан — осының бәрі тоғысатын алаң.
Шын мәнінде, Қазақстанға ірі державалар жаһандық экономиканы бұзбай, келісуге мәжбүр болатын әлем тиімді. Өйткені мұндай әлемде көпір елдердің маңызы артады. Ал Қазақстан бүгінде дәл сондай елге айналып келеді.
Біздің артықшылығымыз біреудің туының астына кіруде емес. Біздің артықшылығымыз бәріне қажет болуда: Қытайға — транзиттік және шикізаттық серіктес ретінде, АҚШ-қа — маңызды минералдар көзі және Орталық Азияға кіру нүктесі ретінде, Еуропаға — сенімді бағыт және ресурстар жеткізуші ретінде, Түркия мен Кавказға — Орта дәліздің негізгі буыны ретінде.
Егер Трамп пен Си шынымен де сауда соғысынан басқарылатын бәсекелестікке өтсе, Қазақстан осы сәтті тиімді пайдалануы керек. Өйткені жаңа әлемдік тәртіпті тек супердержавалар ғана құрмайды. Оны жүк, энергия, деректер, инвестициялар және жаңа технологиялар өтетін елдер де қалыптастырады.
Қазақстанға АҚШ пен Қытай арасындағы жаңа суық соғыс қажет емес. Қазақстанға жаңа Жібек ғасыры керек — маршруттар, зауыттар, инвестициялар және ақылды көпвекторлы саясат ғасыры. Ал Вашингтон мен Бейжің неғұрлым көбірек келіссе, Астананың мүмкіндігі соғұрлым арта түседі.
