Ресейлік пропагандист Сергей Мардан тағы да Қазақстанмен қорқыту тілімен сөйлесуді жөн көрді. Бұған соғыс та, саяси мәлімдеме де, Астананың қандай да бір демаршы да себеп болған жоқ. Себеп — екі шаруашылық субъектісінің: ресейлік “Газпром” мен украиналық “Нафтогаздың” арасындағы кәдімгі сот дауы.
“Астана” халықаралық қаржы орталығының соты “Газпромнан” украиналық “Нафтогаздың” пайдасына шамамен 1,4 миллиард долларды мәжбүрлеп өндіріп алуға рұқсат берді. Әңгіме халықаралық арбитраж шешімін орындау туралы болып отыр. БАҚ мәліметінше, бұл сома негізгі қарызды, пайыздарды, айыппұлдық өсімдерді және арбитраж шығындарын қамтиды.
Яғни Қазақстан “Ресейге қарсы шыққан” жоқ. Қазақстан өз аумағында телевизиялық истерика емес, құқық жұмыс істейтінін ғана көрсетті. Бірақ дәл осы жағдай ресейлік пропагандистердің шамына тиген сияқты.
Құқық империялық әдеттен күшті болғанда
Қалыпты мемлекет үшін сот шешімі — заңдық рәсім. Ал империялық сана үшін бұл — бүлікке жақын нәрсе. Өйткені мұндай дүниетанымда көрші елдер арбитраж шешімдерін орындамауы керек, керісінше Мәскеуден рұқсат сұрауы тиіс: кімді соттауға болады, кімге тиіспеу керек, кімге төлеу қажет, ал кімнің қарызын “бауырластықпен” кешіру керек.
Мардан, шын мәнінде, Ресей пропагандасының ескі желісін жалғастырып отыр: егер Қазақстан дербес шешім қабылдаса, оны қорқыту керек. Бұған дейін ол Орск мұнай өңдеу зауытына жасалған шабуылдан кейін Астанада “рейд” және “тазалау” жүргізу туралы мәлімдеме жасауға дейін барған. Бірақ ол кезде де Қазақстанның қатысы бар екеніне ешқандай дәлел келтірілмеген.
Енді логика тағы сол: Қазақстан ресейлік корпорацияның алдында иілмеді, демек, “Қазақстанға апаратын жолды” еске салу керек, ресейлік әскерилерді айту керек, Путиннің болашақ мұрагері келіп “тәртіп орнатады” деген ишара жасау керек.
Бірақ бұл жерде қарапайым сұрақ туындайды: ресейлік пропагандистер ұсынып отырған “тәртіп” қандай тәртіп? Халықаралық шешімдер орындалмайтын тәртіп пе? Сот құжаттарға емес, Кремль жаққа қарап шешім шығаратын тәртіп пе? Көрші мемлекеттер ресейлік монополиялар заңдық дауларда жеңілген кезде үнсіз отыруға міндетті болатын тәртіп пе?
Қазақстан Ресей теледидарының филиалы емес
Мардан мен оған ұқсастардың басты қателігі — олардың әлі күнге дейін ескі империя категорияларымен ойлауы. Олар үшін Қазақстан — өз сот жүйесі, қаржы орталығы, сыртқы саясаты және ұлттық мүддесі бар дербес мемлекет емес. Олар үшін Қазақстан — ара-тұра “орнына қоюды” қажет ететін аумақ.
Бірақ мәселе мынада: ол әлем аяқталды.
Қазақстан — егемен мемлекет. Егер АХҚО соты арбитраж шешімін орындауға мүмкіндік бар деп таныса, бұл “Ресейге қарсы акция” емес, қалыпты құқықтық рәсім. Соттарда дауласуға болады. Апелляция беруге болады. Өз активтеріңді заңдық жолмен қорғауға болады. Бірақ сот шешімі үшін тұтас елге қоқан-лоқы көрсету — бұл саясат та емес, журналистика да емес. Бұл — әлсіздікті мойындау.
Тағы бір нәрсе назар аударарлық. Ресей пропагандасы жиі “достық”, “бауырластық”, “ортақ тарих” туралы айтады. Бірақ Қазақстан дербес шешім қабылдаған сәтте сол әдемі қаптаманың ішінен бірден дөрекі империялық жұдырық шыға келеді. Кеше — “бауырлас халық”. Бүгін — “тәртіп орнатамыз”.
Сондықтан Қазақстан үшін әрбір телевизиялық айқайшыға айқаймен жауап беру маңызды емес. Маңыздысы — салқынқанды мемлекеттік ұстаным көрсету. Әр пропагандистпен дауласпай, бірақ анық айту: Қазақстанға бағытталған қоқан-лоқылар тіркелуі, талдануы және саяси баға алуы тиіс.
Өйткені мәселе тек Марданда емес. Мәселе — Ресей пропагандасының бұрын дипломатиялық күлімсіреудің артына жасырып келген нәрсені енді жиі-жиі ашық айта бастауында.
Қазақстан ешкімге қауіп төндіріп отырған жоқ. Қазақстан өз заңымен өмір сүріп, өз егемендігін қорғап, халықаралық құқық аясында әрекет етіп отыр. Ал егер Мәскеуде біреулерді бұл ашуландырса, онда мәселе Қазақстанда емес.
Мәселе — империяның әлі күнге дейін бір қарапайым ойға үйрене алмауында: Қазақстанға апаратын жол — “тәртіп орнатуға” арналған бағыт емес. Бұл — тәуелсіз мемлекеттің шекарасы.
