Армения қарапайым әрі қатал шындықты барған сайын анық түсініп келеді: Ресеймен оның болашағы жоқ. Өткен бар, тәуелділік бар, ескі келісімдер бар, Мәскеудің Ереванды өз ықпал аймағының бір бөлігі санауға үйренген әдеті бар. Бірақ бұл құрылымнан енді болашақ көрінбейді.
Соғыстан, дағдарыстардан және Ресейдің қауіпсіздік кепілдіктеріне деген сенімнің күйреуінен кейін армян қоғамы Мәскеуге емес, Еуропаға көбірек қарай бастады. Өйткені мәселе енді тек саясатта емес. Мәселе елдің қай жерде дамуға, қауіпсіздікке және толыққанды халықаралық субъектілікке мүмкіндік таба алатынында.
Бірақ басқа да шындық бар. Ресей ықпалын жоғалта бастағанда, әдетте тыныш кете қоймайды. Ол экономикалық қысым көрсетуі, ішкі жағдайды шайқалтуы, ескі байланыстарды, медиа, бизнес және саяси топтарды пайдалануы мүмкін. Сондықтан Армения үшін ресейлік орбитадан шығу — әдемі саяси қимыл емес, әр қадамы есептелуі тиіс күрделі операция.
Дәл сондықтан Никол Пашинян сақ сөйлейді. Арменияның ЕАЭО-дан шығуы мүмкін бе деген сұраққа ол бірден кесіп «иә» деп жауап бермейді. Ол дипломатиялық түрде қазір мұндай ниет жоқ екенін айтады. Ал егер мұндай мәселе бір күні туындаса, оны бүкіл Армения халқы референдумда шешуі керек дейді.
Бір қарағанда бұл жалтару сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ шын мәнінде бұл — саяси сақтандыру. Пашинян Мәскеуге жанжал шығаруға және жағдайды Ереван «одақтастарын сатып кетті» деп көрсетуге сылтау бермейді. Ол мәселені халықтың деңгейіне шығарып отыр. Шешімді премьер жалғыз қабылдамайды, оны бүкіл ел қабылдайды.
Бұл маңызды қадам. Өйткені Армения жай ғана сыртқы саяси бағытын өзгертіп жатқан жоқ. Ол ондаған жыл бойы өзі үшін басқалар шешім қабылдаған жүйеден шығуға тырысып жатыр. Және мұны абайлап істеп отыр. Себебі Армения Ресейдің енді оған болашақ бере алмайтынын түсінеді, бірақ Мәскеудің қазіргі күнін бүлдіруге әлі де қауқары бар екенін де біледі.
Пашинян есікті тарс жаппайды. Ол оны іштен баяу жауып келеді. Бәлкім, шағын елдер империялардың ықпалынан дәл осылай шығатын шығар: айғайлы мәлімдемелермен емес, кейін қайтар жол қалдырмайтын нақты қадамдармен.
