Қазақстан енді «екі көршінің арасындағы ел» емес: жаңа әлемдік логистиканың орталығына айналып келеді

Тағы бірнеше жыл бұрын Қазақстанды көпшілік Ресей мен Қытайдың арасындағы алып аумақ ретінде қабылдайтын. Яғни құбырлар, теміржолдар мен посткеңестік бағыттар өтетін ел ретінде ғана көретін. Бірақ соңғы жылдардағы жаһандық өзгерістер республиканың орнын түбегейлі өзгертті. Бүгінде Қазақстан біртіндеп Еуразиядағы ең маңызды логистикалық тораптардың біріне айналып келеді. Елдің географиясы енді тек транзиттік табыс емес, саяси ықпал да әкеле бастады.

Украинадағы соғыс, Ресейге қарсы санкциялар және дәстүрлі сауда бағыттарының дағдарысы әлемді Азия мен Еуропа арасындағы жаңа жолдарды іздеуге мәжбүр етті. Дәл осы сәтте Қытай — Қазақстан — Каспий теңізі — Әзербайжан — Грузия — Түркия бағытымен өтетін Транскаспий халықаралық көлік маршрутына, яғни Орта дәлізге деген қызығушылық күрт өсті.

Бұрын бұл бағыт қосымша балама ретінде қарастырылса, қазір ол жаңа еуразиялық логистиканың негізгі артерияларының біріне айналып барады.

Қазақстанның географиясы күтпеген жерден басты артықшылыққа айналды

Әлемдік экономика тұрақсыздық дәуіріне кірді. Бұрынғы жеткізу тізбектері бұзылып жатыр, мемлекеттер белгілі бір бағыттарға тәуелділікті азайтуға тырысуда. Логистикалық қауіпсіздік енді тек бизнес емес, үлкен саясат мәселесіне айналды.

Осындай жағдайда Қазақстан ерекше орынға шықты. Ел Қытайды, Орталық Азияны, Кавказды, Түркияны және Еуропаны байланыстырып отыр. Бүгінде Қазақстан аумағы арқылы тауарлар, контейнерлер мен инвестициялардың көлемі жыл сайын артып келеді.

Бірнеше жыл бұрын Орта дәліз туралы тек мамандар ғана айтатын. Ал қазір бұл тақырыпты президенттер, сыртқы істер министрлері және әлемдік инвесторлар талқылай бастады. Қазақстан теміржол желілерін жаңартып, Ақтау мен Құрық порттарының қуатын кеңейтіп, жаңа контейнерлік терминалдар салып, көлік инфрақұрылымын күшейтіп жатыр.

Іс жүзінде республика өзінің географиялық орнын стратегиялық ресурсқа айналдыра бастады.

Бұл Қазақстан үшін өте маңызды. Себебі ұзақ жылдар бойы ел тек мұнай мен шикізат экспорттаушы мемлекет ретінде қабылданып келді. Енді жаңа мүмкіндік пайда болды — табиғи ресурстардан ғана емес, транзиттен, логистикадан, инфрақұрылымнан және халықаралық саудадан табыс табатын экономика құру.

Орта дәліз үлкен саясаттың бір бөлігіне айналып барады

Бірақ ең қызығы — Орта дәліз енді жай ғана көлік бағыты емес. Ол біртіндеп жаңа Еуразия геосаясатының элементіне айналып келеді.

Бүгінде бұл жоба төңірегінде бірнеше ірі ойыншының мүддесі тоғысуда. Қытай Еуропаға тұрақты жол іздейді. Еуроодақ Ресейге тәуелді бағыттарға балама қалыптастырғысы келеді. Түркия түркі әлеміндегі және еуразиялық саудадағы рөлін күшейтуге ұмтылуда. Кавказ елдері жаңа көлік архитектурасының бөлігіне айналуға тырысуда.

Ал осы процестердің дәл ортасында Қазақстан тұр.

Сондықтан соңғы жылдары Астана Әзербайжанмен, Түркиямен, Қытаймен және Еуропа елдерімен байланысын айтарлықтай күшейтті. Әңгіме тек жүк пен тариф жайлы емес. Энергетикалық жобалар, цифрлық дәліздер, талшықты-оптикалық байланыс желілері және бірлескен инвестициялық бағдарламалар талқыланып жатыр.

Шын мәнінде, Орта дәліздің айналасында жаңа еуразиялық ынтымақтастық осі қалыптасуда.

Қазақстан үшін бұл тек экономикалық пайда емес, саяси салмақтың да өсуі. Бұрын ірі державалардың арасындағы «шеткері аймақ» ретінде қабылданған мемлекет енді біртіндеп өңірлік ықпал орталығына айналып келеді.

Сондықтан бүгінгі Қазақстанды жай ғана «екі көршінің арасындағы ел» деп атау қиын. Әлем тым тез өзгеріп жатыр. Ал жаңа шындықта Еуразияның көлік артерияларын бақылаған мемлекет тек саудаға емес, үлкен саясатқа да ықпал ете бастайды.