Туапсе қаласында тағы да тыныш түн болмады. Жарылыстар, өрт, қою түтін — және таныс хабар: мұнай өңдеу зауытына соққы жасалды.
Бірақ бұл жерде бір нәрсені түсіну маңызды. Бұл картадағы жай ғана жанып жатқан нысан емес. Бұл — экономиканы да, соғысты да ұстап тұрған жүйеге соққы.
Туапсе мұнай өңдеу зауыты — шағын аймақтық кәсіпорын емес. Бұл Ресейдің оңтүстігіндегі негізгі мұнай өңдеу тораптарының бірі, Қара теңіз арқылы экспортпен тікелей байланысты. Мұнда мұнай ақшаға айналады — бензин, дизель, мазут болып, шетелге кетіп, валюталық түсім әкеледі.
Ал соққы тиген кезде — жай резервуар жанбайды. Тұтас тізбек жанады.
Өйткені мұнайдың өзі көп нәрсе білдірмейді. Негізгі құн тек өңделгеннен кейін пайда болады. НПЗ болмаса, бұл — тек шикізат. Ал оны қайда жіберу — барған сайын қиындайды.
Егер зауыт қатты зақымданса, бірден бірнеше процесс басталады. Отын өндірісі азаяды. Бұл дегеніміз — дизель аз, бензин аз. Ішкі нарыққа қысым күшейеді. Басқа зауыттарға жүктеме артады, логистика ақсай бастайды.
Келесі соққы — экспортқа. Туапсе — тек өңдеу емес, бұл порт та. Өнімнің үлкен бөлігі осы жерден теңіз арқылы кеткен. Егер тиеу инфрақұрылымы бұзылса, мұнай мен жанармай елден шыға алмайды. Физикалық тұрғыда тоқтап қалады.
Ал бұл — ақша жоғалту.
Осы жерде «домино әсері» басталады. Мұнай өндіріле береді, бірақ өңдейтін жер жетіспейді. Ағындарды қайта бағыттауға тура келеді, бағыттар шамадан тыс жүктеледі, шығын өседі. Бүкіл жүйе тиімсіз әрі қымбат бола бастайды.
Бірақ тағы бір деңгей бар — әскери.
Қазіргі соғыс — бұл тек майдан емес. Бұл — отын. Дизель болмаса техника жүрмейді, керосин болмаса авиация ұшпайды, мазут болмаса кей инфрақұрылым жұмыс істемейді. НПЗ-ға соққы — техниканы емес, оны қолдану мүмкіндігін нысанаға алу.
Сондықтан мұндай шабуылдар әлдеқайда қауіпті. Бір қойманың жойылуы — жергілікті мәселе. Ал өңдеудің істен шығуы — жүйелік дағдарыс.
Экология да бөлек мәселе. Мұнай нысандарындағы өрт — бұл улы заттар, ауа мен судың ластануы. Туапсе жағдайында Қара теңіз де жанында. Демек, салдары зауыттан әлдеқайда алысқа таралуы мүмкін.
Бірақ ең алаңдататыны — бұл соққының қайталануы.
Туапсе бұған дейін де шабуылға ұшыраған. Бұл кездейсоқ жағдай емес, мақсатты стратегия: мұнай өңдеу жүйесін біртіндеп істен шығару.
Және осы жерде негізгі сұрақ туындайды.
Осындай соққыларға жүйе қанша уақыт шыдай алады? Бір зауыт деңгейінде емес — тұтас ел деңгейінде.
Өйткені НПЗ — бұл жай өндіріс емес.
Бұл — экономиканың қаны.
Ал қан кете бастаса — салдары бірден байқалмайды.
Бірақ міндетті түрде келеді.
Altyn-Orda,kz
