Қазақстан тарихы қайта жазылып жатыр — бұл жолы шынымен де түбегейлі түрде. Елде тәуелсіздік жылдарындағы ең ірі зерттеу деп аталып жатқан жеті томдық академиялық еңбек жарық көруге дайындалуда. Ең бастысы — оның көлемінде емес, қорытындыларында: бұрын «ақиқат» деп келген бірқатар деректер енді архивке жіберілуде.
1990-жылдардан 2010 жылға дейін жасалған ескі бес томдықтың орнына тарихтың жаңа нұсқасы ұсынылмақ — анағұрлым терең әрі кей тұстарда күтпеген. Жобаның авторларының бірі, Жаксылык Сабитов, бұрынғы тарихи көрініс көп жағдайда жеңілдетілген, тіпті қате болғанын ашық айтады.
Бұрын бір ғана томға сыйдырылған ортағасырлық кезең енді үш бөлікке бөлінді. Түрік қағанатынан Қыпшақ хандығына дейінгі кезең, одан кейінгі ортағасырлық дәуір және жеке том ретінде Алтын Орда тарихы қарастырылады. Мұнда басты өзгеріс бар: бұрын Алтын Орда көбіне «бөтен» мемлекет ретінде қарастырылса, енді ол ресми түрде ұлттық тарихтың бір бөлігі, Қазақ хандығының алғышарты ретінде танылады.
Алайда өзгерістер мұнымен шектелмейді. Ғалымдар бұрыннан қалыптасқан бірқатар тарихи сюжеттерді қайта қарастыруда. 90-жылдары әдебиетте орныққан кейбір батырлық оқиғалар сенімсіз деп танылды. Атап айтқанда, Қарасай батырдың рөлі мен Орбұлақ шайқасының географиясы нақтыланып отыр — бұл шайқас бұрын айтылғандай Алматы облысында емес, Жамбыл мен Түркістан облыстарының аралығында, Қаратау маңында өткен болуы мүмкін.
Сондай-ақ ұзақ уақыт бойы тарихи дерек ретінде қабылданып келген кейбір мәтіндер де күмән тудырып отыр. Зерттеушілердің айтуынша, олардың бір бөлігі посткеңестік кезеңдегі «жаңа жасалған» дүниелер болып шыққан. Яғни, белгілі бір кезеңде тарих қайта жазылған, бірақ жеткілікті тексерусіз.
Кеңестік кезеңге де жаңаша көзқарас ұсынылуда. Жаңа еңбекте Динмухаммед Кунаев тұлғасына бұрынғыдай үстірт емес, анағұрлым теңгерімді баға берілген.
Шын мәнінде, бұл жай ғана түзетулер емес — бұл тарихи көзқарастың өзгеруі. Қазақстан тарихы енді күрделірек, көпқабатты әрі ең бастысы — өзіне тән сипатта ұсынылады. Дайын үлгілер мен жеңілдетілген түсіндірулерден арылған жаңа көзқарас қалыптасып келеді.
Бұл өзгерістер міндетті түрде мектеп бағдарламасына да әсер етеді. Жаңа оқулықтар осы тұжырымдарға негізделеді. Демек, келесі буын ата-аналары үйренген мифтердің бір бөлігінсіз, мүлде басқа тарихты оқитын болады.
Ендігі басты сұрақ: біз қалыптасқан тарихи көзқарастың түпкілікті емес екенін қабылдауға дайынбыз ба? Және Қазақстан тарихы әлі де қалыптасу үстінде екенін түсіне аламыз ба?
Altyn-Orda.kz
