Шыңғыс хан Моңғолиядан емес пе? Ескі карталар мен шежірелер үйреншікті нұсқаны бұзады
Тарихты жеңгендер жазады. Ал кейін оны оқулықтарға бекітіп, ешкім сұрақ қоймайтындай етеді.
Бірақ кейде өткеннің өзі жарықшақ береді. Сол жарықтан мүлде басқа шындық көріне бастайды.
Француз шығыстанушысы François Pétis de la Croix парсы және түркі деректеріне сүйене отырып, Моғолстанның картасын жасаған. Бұл қиял емес — өз дәуіріндегі білімді жинақтауға жасалған талпыныс.
Және сол картада «қателікпен» түсіндіру қиын бір деталь бар.
Қарақорым — Шыңғыс ханның астанасы — онда Моңғолияда емес, Балқаш пен Алакөлдің арасында, Жетісу өңірінде орналасқан.
Яғни түркі әлемінің дәл жүрегінде.
Бұл жай ғана ұсақ дәлсіздік емес. Бұл — бүкіл құрылымның географиялық өзегі. Мұндай жерде қателесу — тақырыпты мүлде түсінбеу деген сөз. Бірақ де ла Круа соқыр зерттеуші болған жоқ. Ол бүгінге дейін маңызды саналып келген деректерге сүйенді.
Міне, осы жерде одан да күрделі қабат ашылады.
Парсы тарихшысы Рашид ад-Дин «Жами ат-таварих» еңбегінде Шыңғыс хан дәуіріндегі әлемді замандастары қалай көргенін жазды. Оның мәтіндерінде біз үйренген «моңғолдар» мен түркілер арасындағы нақты шекара байқалмайды.
Ол былай дейді:
«Моңғол деп аталатын тайпалар бұрын бөлініп, түркілермен араласқан, олардың көпшілігі тіл мен дәстүр жағынан түркілерге жақын».
Тағы бір тұста ол Шыңғыс ханның көтерілуі дәл сол дала өркениеті үстем болған ортада өткенін атап өтеді:
«Олардың барлығы дала заңымен өмір сүрді, шығу тегіне қарай қатаң бөлінбей, күш пен билік арқылы бірікті».
Бұл — кездейсоқ пікір емес. Бұл — Шыңғыс хан империясының мұрасын көрген адамның көзқарасы.
Сонда бір ыңғайсыз, бірақ маңызды сұрақ туындайды.
Егер де ла Круа картасында Қарақорым Жетісуда орналасса, ал Рашид ад-Дин «моңғолдарды» кең түркі әлемінің бір бөлігі ретінде сипаттаса, онда қарапайым, бірақ қауіпті сұрақ туады: бұл империяның негізі бастапқыда түркілік болған жоқ па?
Дала тарихы — нақты сызба емес. Бұл — халықтар араласқан, одақтар өзгерген, ал идентичность қатаң емес, икемді болған кеңістік.
Сондықтан бүгінгі сұрақ басқаша естіледі:
Қарақорым қайда болды деген емес.
Тарихты бұрмалау кімге тиімді болды?
Және, бәлкім, ең маңыздысы:
неге және кім Шыңғыс ханды тек «моңғолдық» тұлға ретінде көрсетуді таңдады, ал оны ұлы түркі даласының бір бөлігі ретінде қарастырмады?
Қазақстан тарихы қайта жазылуда: 7 томдық ақиқат тарихи бұрмалауларға қарсы
Altyn-orda.kz сайты 2009 жылдың қазан айынан бастап жұмыс жасауда. Біз 13 жыл бойы еліміздегі және әлемдегі маңызды ақпараттарды таратудамыз.
Материалды көшіріп басу кезінде Altyn-orda.kz сайтына тікелей гиперсілтеме көрсету міндетті.
Енді бізде өзіміздің мобильдік қосымша бар. Барлық уақытта маңызды жаңалықтардан хабардар болыңыз! Көшіріп алыңыз!
