Режеп Тайып Ердоғанның Астанада айтқан мәлімдемесі жай ғана дипломатиялық сөз емес еді. Түркия президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың қасында тұрып: «Алланың қалауымен алдағы кезеңді түркі әлемінің ғасырына айналдырамыз» деген кезде, бұл бірлескен брифингке арналған әдемі риторика ғана болып қалған жоқ. Бұл бүкіл әлемдік қауымдастыққа жолданған белгі болды: Еуразияда жаңа саяси, экономикалық және мәдени ось қалыптасып келеді. Ал Қазақстан бұл құрылымда енді кіші қатысушы емес, негізгі күш орталықтарының бірі.
Бұл сөздер әсіресе Орталық Азияға әлі күнге дейін «тарихи ықпал аймағы» ретінде қарауға үйренген Кремльдегілер үшін ауыр естілсе керек. Өйткені аймақтың тағдыры бөтен кабинеттерде шешілетін кезең өтіп барады. Түркі әлемі енді сыбырлап емес, өз экономикасы, әскері, логистикасы, дипломатиясы, энергиясы және өркениеттік жады бар мемлекеттердің даусымен сөйлеп отыр.
Қазақстан мен Түркия ұран емес, Еуразияның жаңа бағытын құрып жатыр
Бұл мәлімдемедегі ең маңызды нәрсе тіпті «бауыр» деген сөздің өзі емес. Әрине, ол да қатты әрі символдық мәнде айтылды. Ердоған Тоқаевты «қадірлі бауырым» деп атады, ал Тоқаев өз кезегінде Түркия президентін Qoja Ahmet Yasaui орденімен марапаттап, оның Қазақстан мен Түркия арасындағы бірлікті нығайтуға қосқан үлесін атап өтті.
Бірақ бауырластық риторикасының артында өте прагматикалық геосаясат тұр. Түркия мен Қазақстан Орта дәліз, Қазақстан мұнайын Түркия арқылы әлемдік нарықтарға жеткізу, сауда, энергетика, маңызды минералдар, қорғаныс өнеркәсібі және жасанды интеллект салаларындағы ынтымақтастық туралы айтып отыр. Ердоған Анкара Қазақстан мұнайының ірі көлемін өз аумағы арқылы тасымалдауға, сондай-ақ Қазақстан және басқа серіктестермен бірге жүк пен энергия ресурстарын тасымалдауды дамытуға мүдделі екенін бөлек атап өтті.
Міне, Еуразияның жаңа картасы деген осы. Бұл бір орталық бұйырып, қалғандары тыңдайтын империялар картасы емес. Бұл маршруттар, одақтар, нарықтар мен технологиялар картасы. Қазақстан енді «Ресей мен Қытайдың арасындағы ел» ғана емес, Қытай, Кавказ, Түркия және Еуропа арасындағы дербес торапқа айналып келеді.
Сондықтан Ердоғанның сөздері өте маңызды. «Түркі әлемінің ғасыры» — өткенді аңсау емес. Бұл түркі мемлекеттері енді бөтен саясаттың нысаны емес, өз тарихының субъектісі болуға ұмтылатын болашаққа жасалған мәлімдеме.
Бұл Мәскеуге неге ерекше жағымсыз
Кремль үшін қуатты түркі әлемі идеясының өзі жағымсыз. Өйткені ол ескі империялық көзқарасты бұзады. Егер Қазақстан, Түркия, Әзербайжан, Өзбекстан, Қырғызстан және басқа елдер көлденең байланыстарды күшейте бастаса, онда «бәрін Мәскеу шешеді» деген ескі формула жұмыс істемей қалады.
Кеше ғана ресейлік телестудияларда «посткеңестік кеңістік» туралы КСРО ыдырамағандай, тек түскі үзіліске кеткендей сөйлейтін. Бірақ шындық қазір басқа. Қазақстан көпвекторлы саясат жүргізіп отыр. Түркия Қара теңізден Таяу Шығысқа дейінгі кеңістікте дербес ойыншыға айналды. Әзербайжан Кавказдағы позициясын күшейтті. Орталық Азия біртіндеп көлеңкеден шығып, өз мүддесінің тілінде сөйлей бастады.
Осы тұрғыдан алғанда, Ердоғанның Тоқаевтың қасында айтқан сөзі жай ғана мақтау емес. Бұл жаңа дәуірдің саяси шеңбері. Түркия ашық айтып отыр: Еуразияның болашағын түркі әлемінсіз құру мүмкін емес. Ал Қазақстан бұл болашақтың шетінде емес, оны қалыптастыратын негізгі сәулетшілердің бірі болуға дайын екенін көрсетіп отыр.
Әлемдік қауымдастық үшін бұл — құрлықтың дәл ортасында өткен ғасырдың ескі үлгілерімен өмір сүргісі келмейтін жаңа күш пайда болып келе жатқанының белгісі. Қазақстан үшін бұл — стратегиялық салмағының мойындалуы. Ал Кремль үшін — суық душ. Өйткені империяларға бұрынғы «шет аймақтардың» жаңа картаның орталығына айналғанын көру қашанда ауыр.
