Алматы Верныйдан басталды деген пікірді кім шығарды?

Алматы қаласының тарихы 1854 жылы салынған Верный бекінісінен басталады деген пікір жиі айтылады. Мұндай түсінік ұзақ уақыт бойы түрлі анықтамалықтарда, оқу материалдарында және танымал мақалаларда қайталанып келеді. Алайда археология мен тарихи деректер бұл көзқарастың шындыққа толық сәйкес келмейтінін көрсетеді. Өйткені адамдар Іле Алатауының баурайындағы бұл құнарлы өңірде мыңдаған жылдар бойы өмір сүріп келген, ал ортағасырлық Алмату қаласы Верный бекінісі пайда болғанға дейін әлдеқайда ертерек қалыптасқан.

Бұл көзқарастың пайда болуы XIX ғасырдағы Ресей империясының тарихи жазбаларымен байланысты. Сол кезеңде Орталық Азиядағы жаңа әскери бекіністер мен әкімшілік орталықтар жиі «қаланың басталуы» ретінде көрсетілді. Мұндай тәсіл империялық саясатқа тиімді болды: ол жаңа аймақтарды игеру процесін «жаңа өркениет орнату» ретінде сипаттауға мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде 1854 жылы салынған Верный бекінісі біртіндеп қаланың тарихының бастапқы нүктесі ретінде қабылдана бастады.

Алайда кейінгі археологиялық зерттеулер бұл түсінікті түбегейлі қайта қарауға мүмкіндік берді. Алматы маңындағы қазбалар барысында қола дәуіріне жататын қоныстар, сақ кезеңінің қорғандары және ежелгі егіншілік жүйелерінің іздері табылды. Бұл деректер қазіргі Алматы аумағында адамдар кемінде бірнеше мың жыл бұрын өмір сүргенін дәлелдейді.

Оқыңыз сондай-ақ:

Ең маңызды дәлелдердің бірі — Ұлы Жібек жолы дәуіріне қатысты археологиялық табыстар. Ғалымдар бұл жерде VIII–XIII ғасырларда өмір сүрген Алмату атты ортағасырлық қала болғанын анықтады. Қазба жұмыстары кезінде қолөнершілер шеберханаларының қалдықтары, түрлі аймақтардан келген керамикалық бұйымдар және XIII ғасырға жататын теңгелер табылды. Сол теңгелерде соғылған жері ретінде Алмату қаласы көрсетілген.

Сондықтан қазіргі тарихи ғылым Верный бекінісін Алматы тарихының бастауы ретінде емес, тек XIX ғасырдағы әкімшілік-әскери кезеңдердің бірі ретінде қарастырады. Бұл бекініс аймақтың кейінгі дамуында белгілі бір рөл атқарғанымен, ол қаланың түпкі бастауын білдірмейді.

Алматының шынайы тарихы әлдеқайда тереңде жатыр. Ол сақ қорғандары, ежелгі қоныстар, Ұлы Жібек жолы бойындағы сауда керуендері және ортағасырлық Алмату қаласымен байланысты. Дәл осы көпғасырлық тарихи сабақтастық Алматының нағыз шығу тегін айқындайды.

Altyn-Orda.kz