Қазақстан — Алтын Орданың шеті емес, өзегі: тым ұзақ уақыт жасырылған тарих
Бізге ұзақ жылдар бойы бір нәрсені қайталап келді: Қазақстан — тарихтың шеті. Ұлы державалардың арасындағы бос кеңістік. Өзге империялар жүріп өткен, бірақ өзі ештеңе жасамаған дала.
Бұл жай ғана қате емес еді.
Бұл — қалыптастырылған көзқарас еді.
Ал шындық басқа.
Қаншалық терең қарасаң, соншалық айқын: орталық дәл осы жерде болған.
Еуразия тарихы әдейі бір бағытта жазылды. Барлық маңызды оқиғалар Қытайда, Парсыда, Еуропада өтті деген түсінік қалыптастырылды. Ал олардың арасындағы ұлан-ғайыр дала фонға айналдырылды — өз еркі жоқ, өз жолы жоқ, орталық болуға құқығы жоқ кеңістік ретінде.
Кейде бұл кездейсоқтық сияқты көрінді. Кейде — ыңғайлы түсіндіру. Бірақ тым жиі — тарихты әдейі бұрмалау болды.
Нәтижесінде не болды?
Бүтін бір халыққа өз тарихы «екінші дәрежелі» сияқты көрсетілді.
Өз өткеніне сенімсіз ұрпақ қалыптасты.
Өз тамырынан ажыраған сана пайда болды.
Қазақ дүниетанымында мұндай күйдің атауы бар — мәңгүрт.
Бірақ бұл кезең өтіп бара жатыр.
Бүгінгі зерттеулер бір шындықты қайта ашып жатыр: Сарыарқа — бұл шет емес. Бұл — Алтын Орданың жүрегі.
Ал сол жүректің дәл ортасында Ұлытау тұр.
Бұл жай ғана география емес.
Бұл — билік.
Дәл осы жерде Жошы хан ордасын құрды — Шыңғыс хан империясының батыс бағыты дәл осы жерден басталды. Мұнда кеңістікті басқарудың ерекше үлгісі қалыптасты: қабырға жоқ, бірақ билік бар. Астана жоқ, бірақ шешім қабылдайтын орталық бар.
Ұлытау — бұл қала емес. Бұл — түйін.
Мұнда жолдар түйісті. Мұнда әскер жиналды. Мұнда Иртыштан Еділге дейінгі кеңістіктің тағдыры шешілді.
Далалық өркениетте орталық — бұл ғимарат емес.
Бұл — бақылау.
Және бұл бақылау осы жерде болды.
Сарыарқа — фон емес. Бұл — жүйе.
Бұл жер экономиканы да, әскери қуатты да берді. Бұл кеңістік қозғалысты қамтамасыз етті. Көшпелі экономика — әлсіздік емес, керісінше, бүкіл империяның тірегі болды.
Сондықтан да «орталық Поволжьеде болды» деген түсінік — жартылай ғана шындық.
Иә, қалалар болды. Иә, сауда болды.
Бірақ империяны ұстап тұрған — дала.
Ал ол дала Қазақстанда болды.
Алтын Орда ыдырағанда ештеңе жоғалған жоқ.
Жүйе жоғалған жоқ.
Ол тек өзгерді.
Сол өзгерістен Қазақ хандығы пайда болды.
Бұл — кездейсоқтық емес.
Бұл — жалғастық.
Қазақ хандығы нөлден пайда болған жоқ. Ол Алтын Орданың саяси, әскери және әлеуметтік жүйесінің табиғи жалғасы болды.
Сол элита.
Сол ойлау.
Сол басқару логикасы.
Тек жаңа жағдайда.
Сондықтан бүгін Ұлытауға басқаша қарау керек.
Бұл жай ғана тарихи орын емес.
Бұл — біздің тамырымыз.
Бұл — біздің орталығымыз.
Бұл — біздің тарихымыздың өзегі.
Және бұл тарих жоғалған жоқ.
Ол қайта оралып жатыр.
Бүгінгі Қазақстан — сол дәстүрдің жалғасы.
Бұл ел әлі де баланс ұстайды. Әлі де өз жолын іздейді. Әлі де сыртқы қысымдар арасында өз орнын сақтайды.
Дәл бұрынғы дала мемлекеттері сияқты.
Сондықтан бүгінгі басты міндет — тарихты қайта жазу емес.
Оны қайтару.
Шынайы орнын көрсету.
Қазақстанды шет ретінде емес —
орталық ретінде түсіндіру.
Өйткені бізге тым ұзақ уақыт бойы бір нәрсе айтылмады.
Бірақ қазір ол анық болып келеді:
біз — өз тарихымыздың мұрагеріміз.
біз — Алтын Орданың мұрагеріміз.
Ол Украинада соғысты — енді түрмеде: қазақстандық шетелдегі соғыстан оралып, 6 жыл алды
Altyn-orda.kz сайты 2009 жылдың қазан айынан бастап жұмыс жасауда. Біз 13 жыл бойы еліміздегі және әлемдегі маңызды ақпараттарды таратудамыз.
Материалды көшіріп басу кезінде Altyn-orda.kz сайтына тікелей гиперсілтеме көрсету міндетті.
Енді бізде өзіміздің мобильдік қосымша бар. Барлық уақытта маңызды жаңалықтардан хабардар болыңыз! Көшіріп алыңыз!
