Ресей рублі құлдырады, бірақ еңсесін тіктей алар емес

Салтыков-Щедринге жиі телінетін мына бір сөз бар: «Еуропада бір рубльге жарты баға берсе, ол әлі ештеңе емес. Ал егер бір рубль үшін Еуропада бетке ұра бастаса, міне, нағыз сорақысы сол болмақ».

Арада ғасырдан астам уақыт өтсе де, осы ащы мысқыл бүгін күтпеген жерден жаңа мағынаға ие болып отыр — бұл жолы Қазақстан жағдайында. Ресей рублі теңгеге шаққанда айтарлықтай әлсіреп барады, ал айырбастау орындарындағы жұрт үйреніп қалған бағам көрсеткіштері көз ілеспес жылдамдықпен өзгеруде.

Егер 19 маусымда Ресей рублінің ресми бағамы шамамен 6,63 теңге болса, 19 шілдеге қарай ол 5,97 теңгеге дейін төмендеді. Тамыз айының басында да құлдырау жалғасты: Ұлттық банк бір рубльдің бағамын 5,82–5,94 теңге аралығында белгіледі.

Қолма-қол валюта нарығында рубльдің арзандауы кей күндері тіпті анық байқалды. 10 тамызда Қазақстандағы айырбастау бекеттері Ресей валютасын шамамен 5,4 теңгеден қабылдап жатты. Ал Zakon.kz мәліметінше, бір ай ішінде рубль теңгеге қатысты шамамен 8,5 пайызға әлсіреді.

Рубль бұрынғы қуатынан айырылып барады

Қазақстан үшін бұл жағдайдың маңызы ерекше. Ресей еліміздің ең ірі сауда серіктестерінің бірі болып қала береді. Сондықтан Ресей валютасындағы кез келген күрт ауытқу бағаға, импортқа және қазақстандық өндірушілердің жағдайына тез әсер етеді.

Әлсіреген рубль Қазақстан тұтынушылары үшін Ресей тауарларын арзандата түседі. Бір қарағанда, бұл тиімді көрінуі мүмкін: жекелеген азық-түлік түрлері, құрылыс материалдары, техника және Ресейде өндірілген өзге де тауарлар арзандайды.

Алайда мұның екінші жағы да бар. Қазақстандық кәсіпорындарға Ресейден келетін арзан импортпен бәсекелесу барған сайын қиындай түседі. Әсіресе мұндай құбылмалылық азық-түлік, киім-кешек, құрылыс материалдары және жаппай сұранысқа ие өзге де өнім өндірушілер үшін сезімтал болуы мүмкін. Қазақстандық экономистер рубльдің одан әрі әлсіреуі ішкі нарыққа қандай қауіп төндіретініне қазірдің өзінде назар аударып отыр.

Сонымен қатар рубльдің құлдырауы кездейсоқ құбылыс емес. Ресей экономикасы бірнеше жылдан бері соғыс жағдайында, санкциялық қысым аясында, орасан зор мемлекеттік шығындармен және бюджет қаржыландыруына тәуелділіктің күшеюімен жұмыс істеп келеді.

Бұрын Ресей өз экономикасының ауқымына сүйеніп, посткеңестік кеңістіктің едәуір бөлігіне валюталық бағыт-бағдар беріп келген болса, қазір бұл жағдай біртіндеп өзгеріп жатыр.

Теңге мен рубльдің жолы екі айырылды

Соңғы айлардағы динамика әсіресе көп нәрсені аңғартады. 19 шілдеде Ресей рублінің ресми бағамы 5,97 теңге болса, тамыздың басында ол 5,8–5,9 теңге деңгейіне дейін түсті.

Қарапайым қазақстандық үшін бұл нені білдіреді? Бір ғана нәрсені: бүгін дәл сол көлемдегі теңгеге бұрынғыдан көбірек Ресей рублін сатып алуға болады.

Алайда бұл оқиғаның астарында символдық мән де бар.

Ұзақ жылдар бойы рубль посткеңестік елдерде салыстырмалы түрде қуатты аймақтық валюталардың бірі ретінде қабылданып келді. Ресей бұрынғы КСРО кеңістігіндегі ең ірі экономика болды, ал оның нарығы миллиондаған еңбек мигранттары мен кәсіпкерлерді өзіне тартып тұрды.

Енді рубль сол тартымдылығының бір бөлігін біртіндеп жоғалтып келеді.

Әрине, Ресей валютасының толық күйреуі туралы айтуға әлі ерте. Валюта бағамдары тез құбылып тұрады, ал рубль әлі де Ресей Орталық банкінің шешімдеріне, шикізат бағасына, экспорттық түсімге және капитал қозғалысына қойылған шектеулерге қатты тәуелді.

Бірақ соңғы апталардағы үрдіс анық: Қазақстанда Ресей рублі айтарлықтай арзандады.

Сондықтан Салтыков-Щедринге телінетін ескі тіркес бүгін қайтадан таңғаларлықтай өзекті естіліп отыр.

Әзірге, әрине, рубль үшін ешкім «бетке ұрып» жатқан жоқ.

Бірақ Қазақстанда оның құны күн санап кеміп барады.