Қазақстан армиясы тек бронетехниканың моторы гүрілдеп, ұшқышсыз ұшу аппараттары көкке көтерілетін жерде ғана жаңарып жатқан жоқ. Кейде үлкен реформа өте қарапайым нәрседен — сарбаздың табағынан басталады.
Күні кешеге дейін посткеңестік кеңістіктегі армия тамағы ескі казарманың символындай еді: перловка, сұлы ботқасы, қара нан, алюминий ыдыс және сарбаз өмір сүрмей, тек шыдауы керек деген түсінік. Кеңестік логикада әскери қызметші алып машинаның кішкентай ғана бұрандасы болды. Оны немен болса да тамақтандыруға, не болса соны кигізуге және бұйрық орындауға жіберуге болатын.
Қазақстан бұл философиядан біртіндеп алыстап келеді. Әскерде «швед үстелі» элементтері енгізіліп, ас мәзірі кеңейіп жатыр. Онда ұлттық тағамдар — бешбармақ, қуырдақ, палау, бауырсақ та бар. Бұл мейрамхана туралы әңгіме емес, артық сән-салтанат та емес. Бұл — жаңа әскери мәдениет туралы әңгіме. Онда сарбаз шығын материалы емес, армияның басты ресурсы ретінде қарастырылады.
Армия зеңбіректен емес, адамнан басталады
Бір қарағанда, сарбаз асханасындағы бешбармақ пен соққы беретін дронның арасында қандай байланыс болуы мүмкін? Шын мәнінде, байланыс өте тікелей. Қазіргі армия — тек темір техника емес. Бұл — тамақ, киім, медицина, дайындық, байланыс, логистика, психологиялық ахуал және адамға деген құрмет маңызды болатын тұтас жүйе.
Жақсы тамақтанған сарбаз жақсы қызмет етеді. Өзіне погон таққан басыбайлы адам ретінде емес, форма киген азамат ретінде қаралған сарбаз тезірек үйренеді, жауапкершілікті тереңірек сезінеді және әскери қызметті жаза ретінде қабылдамайды. Бұл — кеңестік модельден ең басты айырмашылық.
Ескі армия «шыда, сен сарбазсың» деген принципке құрылды. Жаңа армияның логикасы басқа: «дайын бол, өйткені сен ел қорғаушысың». Айырмашылық орасан. Бірінші жағдайда адам жүйенің астында жаншылады. Екінші жағдайда жүйе адамның күшеюіне жұмыс істейді.
Сондықтан Қазақстан армиясының жаңғыруы тек жаңа техника сатып алумен шектелмейді. Қорғаныс логикасының өзі өзгеріп жатыр. Қазақстан армияны парад үшін де, империялық жорық үшін де емес, өз аумағын, инфрақұрылымын және егемендігін қорғау үшін құрып келеді.
Дрондар, бронетехника және қауіпсіздіктің жаңа географиясы
Екінші маңызды өзгеріс — технологиялық жаңару. Қазіргі соғыс ұшқышсыз аппараттарсыз елестетілмейді. Бүгінгі дрон — барлаушы, нысана түзетуші, соққы құралы, бақылау жүйесі және бағасы өзінен ондаған, тіпті жүздеген есе қымбат техниканы тоқтатуға қабілетті арзан әрі тиімді құрал.
Қазақстан мұны түсінді. Қарулы күштерде тактикалық, барлау және соққы беретін ұшқышсыз жүйелер қолданылып келеді. Қорғаныс министрлігі алғашқы БПЛА Құрлық әскерлері мен Әуе қорғанысы күштеріне 2015 жылдан бастап түсе бастағанын, ал қазір олардың рөлі тұрақты түрде кеңейіп келе жатқанын хабарлаған.
Операторларды даярлау да жеке бағытқа айналып келеді. Бұл енді «камерасы бар ойыншық» емес, толыққанды әскери мамандық. Қазақстандық әскери қызметшілер FPV-дрондарды басқаруды, симуляторларда жаттығуды, барлау және соққы беретін кешендермен жұмыс істеуді меңгеріп жатыр. Операторларды даярлау туралы материалдарда Wing Loong-1 және FPV-дрондар барлау жасауға және нысаналарды жоюға қолданылатыны айтылған.
Бұдан да маңыздысы — Қазақстан дрондарды тек сатып алумен шектелмей, өз инфрақұрылымын қалыптастыруға ұмтылып отыр. Әскерде ұшқышсыз аппараттарды өндіру, құрастыру және жөндеу жолға қойылып жатқаны хабарланған. Мұндай шеберханалар техниканы тезірек сапқа қайтаруға және сыртқы жеткізілімдерге тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар бронетехниканы жаңарту жүріп жатыр. Қазақстанның қорғаныс-өнеркәсіп кешені қазірдің өзінде дөңгелекті брондалған машиналар, бронетранспортерлер, байланыс құралдары, оптикалық-электрондық барлау құралдары, экипировка элементтері мен оқ-дәрілер шығарады. Сондай-ақ кәсіпорындарда бронетанк және автомобиль техникасын жөндеу мен жаңғырту ұйымдастырылған.
Бұл — маңызды бетбұрыс. Бұрын посткеңестік армия көбіне КСРО-дан қалған мұрамен өмір сүрді: ескі танктер, ескі БТР, ескі байланыс, ескі логика. Ал Қазақстан біртіндеп басқа модельге көшіп келеді: техниканың бір бөлігін жаңғырту, бір бөлігін сатып алу, бір бөлігін өзінде өндіру, бір бөлігін серіктестік арқылы игеру.
Осы жерде Түркия, Израиль, Қытай, Еуропа және басқа да технологиялық бағыттар пайда болады. Ашық деректерде Қазақстан қару-жарағында қытайлық Wing Loong, израильдік Skylark және түріктің ANKA дрондары аталады. Түріктің ANKA аппараты тәжірибелік әскери сынақтан өтіп, қарулануға қабылданғаны да хабарланған.
Сонымен бірге асыра сілтеудің қажеті жоқ: Қазақстанда Bayraktar өндірісі туралы түпкілікті шешім, БАҚ-тың Қорғаныс министрлігіне сілтеме жасап жазуынша, әзірге қабылданбаған. Бірақ мұндай талқылаудың өзі көп нәрсені көрсетеді. Қазақстан енді «дайын өнімді сатып алу» категориясымен ғана емес, «өндіру, қызмет көрсету, оқыту, жүйеге енгізу» категорияларымен ойлай бастады.
Тағы бір бағыт — аумақтық қорғаныс. Бұл қағаз жүзіндегі резерв қана емес. 2018 жылы әкімдіктер жанындағы аумақтық қорғаныс құрамалары аумақтық әскерлердің әскери бөлімдері болып қайта құрылды. Аумақтық қорғаныстың басты міндеті — ерекше кезеңде халықты, нысандарды және ел аумағын қорғау.
Бұл да қазіргі заманның сабағы. XXI ғасырда ел қауіпсіздігі тек танк дивизиясына сүйенбейді. Ол өңірлердің тұрақтылығына, орталық пен облыстар арасындағы байланысқа, дайын резервке, қорғалған инфрақұрылымға, ұтқырлыққа және дағдарысқа жылдам әрекет ету қабілетіне сүйенеді.
Қазақстан армиясы осы процестердің бәрін бірге алып қарағанда, мүлде басқа сипатқа ие болып келеді. Рухы жағынан кеңестік емес, формасы жағынан көзбояушылық емес, керісінше технологиялық, ұлттық және прагматикалық армияға айналып жатыр. Онда сарбаз асханасындағы бешбармақ, дрон жөндейтін шеберхана, жаңа бронемашиналар, аумақтық әскерлер және шетелдік технологиялар қатар өмір сүріп жатыр.
Мұның ішінде өте қазақстандық логика бар. Біздің армия басқа біреудің империялық моделін көшіруге міндетті емес. Оған қорқыту үшін алып болып көрінудің қажеті жоқ. Оған ақылды, ұтқыр, тоқ, дайын және жақсы жабдықталған болу керек.
Өйткені қазіргі қорғаныс сержанттың айқайынан да, қазандағы перловкадан да басталмайды. Ол сарбазға құрметтен, қауіп-қатерді анық түсінуден және елдің өзін қорғайтын техниканы өзі өндіруге ұмтылуынан басталады.
